Verliezers zoeken vaak excuses. Dat is een wetmatigheid in de sport. De scheidsrechter deugt niet, de VAR heeft gefaald, het veld was slecht of de tegenstander had geluk. Meestal verdwijnt de emotie na een paar dagen en blijft alleen de uitslag over.
Maar soms is de verontwaardiging hardnekkiger. Dan gaat het niet alleen om een verloren wedstrijd, maar om de vraag of de spelregels wel voor iedereen hetzelfde zijn.
Dat is precies wat er na de krankzinnige achtste finale tussen Egypte en Argentinië gebeurde. Egypte verspeelde een 2-0-voorsprong en verloor uiteindelijk met 3-2. De Egyptische voetbalbond diende vervolgens een officiële klacht in bij de FIFA tegen scheidsrechter François Letexier en zijn assistenten. De bond eist een onderzoek en wil zelfs dat de Franse arbiter niet meer in actie komt op dit WK. Volgens bondsvoorzitter Hany Abo Rida was sprake van een opeenstapeling van discutabele beslissingen die telkens in het voordeel van Argentinië uitpakten.
Dat klinkt als een klassiek geval van een slechte verliezer. Totdat je kijkt naar de beelden.
Op X (voorheen Twitter) werden vele discutabele momenten, overtredingen en VAR-beslissingen aangehaald die volgens supporters in het voordeel van Argentinië zouden zijn uitgevallen.
Een Egyptisch doelpunt werd na tussenkomst van de VAR afgekeurd wegens een overtreding eerder in de aanval. Bij de beslissende Argentijnse treffer zag Egypte juist een vergelijkbare overtreding die onbestraft bleef. Daarnaast meenden de Egyptenaren in de slotfase recht te hebben op een strafschop. Iedere afzonderlijke beslissing is misschien verdedigbaar. Het probleem ontstaat wanneer de optelsom steeds dezelfde kant op valt. Dan verdwijnt niet alleen het vertrouwen van spelers, maar ook dat van miljoenen televisiekijkers.
Dat is het zwakke punt van de VAR.
Toen het videosysteem werd ingevoerd, zou het voetbal eerlijker worden. "Clear and obvious errors" zouden verdwijnen. De werkelijkheid is anders. De techniek kijkt weliswaar mee, maar mensen blijven interpreteren. En interpretatie betekent dat identieke situaties soms totaal verschillend worden beoordeeld.
Daarmee ontstaat een nieuw probleem. Niet de fout zelf, maar de schijn van willekeur.
Die schijn is extra gevaarlijk wanneer een mondiale grootmacht als Argentinië betrokken is. Niet omdat daar bewijs voor bestaat, maar omdat het wantrouwen automatisch groeit zodra meerdere cruciale beslissingen dezelfde richting op wijzen. Egypte sprak zelfs over een "geregeld resultaat". Dat is een zware beschuldiging waarvoor geen bewijs is geleverd. Toch laat de heftigheid van die reactie vooral zien hoe kwetsbaar het vertrouwen in de arbitrage inmiddels is.
De FIFA zou er verstandig aan doen die klacht niet achteloos af te wijzen.
Niet omdat Egypte per definitie gelijk heeft. Wel omdat transparantie belangrijker is dan de vraag wie uiteindelijk gelijk krijgt. Publiceer de volledige communicatie tussen VAR en scheidsrechter. Leg iedere beslissing uit. Laat onafhankelijke experts beoordelen of het protocol correct is gevolgd.
In vrijwel iedere professionele sector is verantwoording inmiddels vanzelfsprekend. Alleen in het topvoetbal blijft een cruciaal deel van de besluitvorming grotendeels achter gesloten deuren plaatsvinden. Dat past niet meer bij een sport die miljarden vertegenwoordigt.
Ironisch genoeg is juist de VAR bedoeld om discussies te beëindigen. In de praktijk heeft het systeem een nieuw soort debat gecreëerd. Niet meer over buitenspel of hands, maar over consistentie, interpretatie en vertrouwen.
Voetbal leeft van emotie. Dat moet vooral zo blijven. Maar emotie mag nooit de plaats innemen van geloofwaardigheid. Een sport die pretendeert de wereld te verenigen, kan zich geen blijvende twijfel over de eerlijkheid van haar belangrijkste wedstrijden veroorloven.
Misschien krijgt Egypte nul op het rekest. Misschien concludeert de FIFA dat alle beslissingen volgens de regels zijn genomen. Dat kan.
Maar één ding staat al vast: zolang dezelfde spelregels telkens anders lijken uit te pakken, blijft de VAR niet het symbool van rechtvaardigheid waarvoor zij ooit werd verkocht, maar van een systeem dat de discussie eerder voedt dan beëindigt.
