Wat als het verliezen van de oorlog in Iran precies het plan van de VS is? Wat als we het compleet verkeerd zien? Wat als Donald Trump geen chaotische saboteur is, maar iemand die precies krijgt wat hij wil?

Kijk naar het patroon. Escalatie in Iran. Dreigen met grondtroepen. Bondgenoten tegen zich in het harnas jagen, van NAVO-landen tot buren als Canada en Mexico. Het oogt als wanbeleid. Als impulsief, bijna roekeloos gedrag.

De dominante lezing is simpel: dit is incompetentie. Een president die een onwinbare oorlog begint en de wereldeconomie richting afgrond duwt.

Maar draai het eens om. Stel dat dit geen mislukking is, maar strategie.

De wereld draait nog altijd op olie, en een aanzienlijk deel daarvan komt uit het Midden-Oosten. Landen als Japan, India en China zijn daar in hoge mate van afhankelijk. Europa niet veel minder. Die afhankelijkheid is kwetsbaar, zeker wanneer een flessenhals als de Straat van Hormuz onder druk komt te staan.

En daar zit de hefboom. Want olie is niet per se schaars, alleen ongelijk verdeeld. Noord- en Zuid-Amerika beschikken over enorme reserves. Als de toevoer uit het Midden-Oosten stokt, verschuift de afhankelijkheid automatisch richting het westelijk halfrond.

In zo’n scenario verandert olie van handelswaar in machtsmiddel.

En dan komt de volgende laag. De Amerikaanse staatsschuld is gigantisch, structureel en jarenlang gezien als achilleshiel, wordt ineens onderdeel van hetzelfde spel. Veel van die schuld zit bij precies die landen die energie nodig hebben om hun economie draaiende te houden. Hun speelruimte om zich van de dollar af te keren, wordt kleiner zodra hun grondstoffenvoorziening afhankelijk wordt van Amerikaanse controle.

Wat eerst een zwakte leek, wordt een drukmiddel.

Dit soort denken is niet nieuw. Rusland heeft in Oekraïne laten zien hoe een langdurig conflict kan worden gebruikt om een economie te herstructureren rond zelfvoorziening en militaire productie. Niet elegant, maar functioneel. Minder afhankelijk van buiten, meer gericht op controle over eigen middelen.

Zou Washington iets vergelijkbaars proberen, maar dan op grotere schaal?

De puzzelstukjes liggen in elk geval klaar: grondstoffen in Canada, olie in Venezuela en de VS zelf, industriële capaciteit in Mexico, strategische handelsroutes via het Panamakanaal. Voeg daar geopolitieke drukpunten aan toe en je krijgt geen wereldorde, maar blokvorming. Geen globalisering, maar consolidatie. Een fort, geen netwerk.

Dat is een ongemakkelijke gedachte, want het betekent dat wat eruitziet als chaos misschien doelgericht is. Dat verlies, of wat daarop lijkt kan ingecalculeerd kan zijn. En dat economische schade niet per se een bijeffect is, maar een instrument.

Is dat werkelijk het plan? Niemand buiten de binnenste cirkels kan dat met zekerheid zeggen. Maar één ding is duidelijk: wie alles wegzet als pure incompetentie, maakt het zichzelf wel erg makkelijk.