Er zit iets fundamenteel scheef in het beeld dat Washington Рen vooral Donald Trump Рvan Iran heeft. Hij kijkt naar macht zoals een vastgoedman naar een skyline kijkt: zoek de hoogste toren, sluit een deal, klaar. Maar Iran is geen Manhattan. Het is een land waar de fa̤ade van macht en de bron van legitimiteit totaal verschillende dingen zijn.
Volgens recente berichtgeving ziet Trump in Mohammad Bagher Ghalibaf een mogelijke nieuwe leider of op z'n minst een bruikbare tussenpersoon. Dat klinkt logisch als je oppervlakkig kijkt: oud-Revolutionaire Garde-commandant, overlever van de interne machtsstrijd, bestuurder van Teheran, man met connecties in het regime. Een klassieke "strongman" waar Trump zich comfortabel bij voelt.
Alleen is dat precies het probleem. Ghalibaf Ãs het systeem. Hij is geen breuk met de Islamitische Republiek, hij is een product ervan. Hij stond aan de kant van de knuppels tijdens protesten, niet aan de kant van de straat. Zijn carrière is gebouwd op loyaliteit aan een repressief apparaat dat duizenden demonstranten heeft neergeslagen, opgesloten en vermoord. En toch denkt Washington: misschien is hÃj de man die Iran "stabiel" kan houden.
Stabiel voor wie? Voor olieprijzen. Voor geopolitiek. Voor korte termijn rust. Zeker niet voor de Iraanse bevolking, want ondertussen gebeurt er iets wat Trump en zijn entourage structureel onderschatten: een groot deel van de Iraanse bevolking wil helemaal geen “betere versie” van het huidige regime. Ze willen er vanaf. Punt, nee uitroepteken!
En daar duikt een naam op die in Washington bijna spottend wordt weggewuifd: Reza Pahlavi. Volgens Amerikaanse officials is hij "not on the table" en zelfs een "loser prince". Dat zegt meer over Washington dan over Iran.
Echter binnen en buiten Iran fungeert Pahlavi juist als symbool van oppositie. Zijn naam wordt gescandeerd tijdens protesten, hij mobiliseert diaspora, en positioneert zich als overgangsfiguur naar een democratisch systeem – niet per se als nieuwe sjah. Dat verschil is cruciaal. Ghalibaf biedt wellicht continuïteit. Pahlavi belichaamt breuk. En precies dáár gaat Trump de fout in: hij verwart controle met legitimiteit.
Er is nog iets. Zelfs als je puur cynisch redeneert – machtspolitiek, geen moraal – dan nog is de keuze voor Ghalibaf wankel. Want hij heeft helemaal niet de ultieme macht. Die ligt bij de Opperste Leider en diens netwerk. Met andere woorden: Trump probeert een deal te sluiten met iemand die misschien niet eens de sleutels heeft. Dat is geen strategie, dat is gokken.
Terwijl Washington bezig is met het vinden van "de juiste man", groeit onder Iraniërs juist de woede over dat soort deals. Een inwoner van Isfahan verwoordde het genadeloos: een overeenkomst met iemand als Ghalibaf voelt als "van de ene dictatuur naar de andere". Dát is de realiteit die in beleidskamers maar niet doordringt.
De VS denkt in termen van stabiliteit. Iraniërs denken in termen van bevrijding. Die twee botsen.
Trump heeft vaker laten zien dat hij leiders prefereert boven volkeren. Hij onderhandelt liever met ̩̩n man dan met een chaotische samenleving. Dat werkt soms Рin Noord-Korea, in de Golf Рmaar Iran is anders. Daar is de legitimiteitscrisis zo diep dat een cosmetische wissel aan de top niets oplost. Sterker nog: het kan de boel laten ontploffen.
Stel dat Washington Ghalibaf impliciet of expliciet legitimeert als "de nieuwe man". Dan geef je het signaal dat de VS prima kan leven met het oude systeem, zolang er maar iemand zit die handelbaar is. Dat ondermijnt precies die Iraniërs die hun nek uitsteken tegen dat systeem, en die groep is niet klein. We hebben het over massale protesten, tienduizenden doden, een bevolking die al jaren op het randje zit van opstand. Die mensen zitten niet te wachten op een herverpakking van hetzelfde regime.
Dus nee, dit is geen keuze tussen twee namen. Het is een botsing tussen twee visies op Iran: enerzijds, Iran als geopolitiek schaakstuk, waar je een sterke man neerzet en doorgaat; en anderzijds, Iran als samenleving die haar eigen toekomst wil bepalen, rommelig, onvoorspelbaar, maar fundamenteel anders.
Trump kiest duidelijk voor het eerste. Een groeiend deel van de Iraniërs voor het tweede. En dat verschil gaat niet verdwijnen met een deal.
