In de overvolle hallen van Nederlandse asielzoekerscentra (AZC's) laait geweld op als een smeulend vuur. Volgens recente rapporten van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) steeg het aantal incidenten met agressie en geweld van 13.380 in 2023 naar 16.200 in 2024. Dit is een stijging van 21%, maar – cruciaal – proportioneel aan de toename van bewoners. Overbevolking, frustratie over trage procedures en culturele botsingen vormen de brandstof. Maar hoe zit het met de invloed van Syriërs, de grootste groep asielzoekers?
Syriërs vormen vaak meer dan een derde van de AZC-bewoners, wat hun absolute betrokkenheid bij incidenten vergroot. In 2024 waren ze betrokken bij 40% van alle incidenten en 28% van vermeende misdrijven, aldus NRC. Toch is hun per capita betrokkenheid niet extreem: 11% van Syriërs was in 2024 betrokken bij een incident, vergelijkbaar met het algemene gemiddelde van 9-10%. Ter vergelijking: Algerijnen (31%), Tunesiërs (30%) en Marokkanen (27%) zijn sterk oververtegenwoordigd, vaak door demografische factoren zoals een hoog aandeel jonge mannen.
Toch speelt bij Syriërs een specifieke dynamiek. Onderzoek van Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) wijst op eergerelateerd geweld binnen de Syrische gemeenschap, zoals bedreigingen, mishandeling of zelfs eermoorden, soms voortgezet in AZC's. Vrouwen en meisjes in opvang lopen risico op opsluiting of gedwongen zelfmoord als de familie-eer geschonden is. Daarnaast importeren sommigen conflicten uit Syrië: recente video's tonen hoe Syrische migranten in Nederland zich mengen in geweld tegen Druzen, wat spanningen in opvangcentra aanwakkert. Incidenten zoals de 'terreur' door Syrische bendes in Baarn AZC, gerapporteerd door GeenStijl, illustreren hoe een kleine groep de sfeer vergiftigt voor velen.
Eergerelateerd geweld – bedreigingen, mishandeling of erger om 'familie-eer' te beschermen – is geen marginaal issue. In Syrië geworteld in tribale en religieuze normen, reist het mee naar Nederland. KIS-onderzoek toont dat Syrische vrouwen in AZC's risico lopen op opsluiting of gedwongen zelfmoord als ze 'schande' brengen, zoals door westerse kleding of relaties. Recente gevallen: steekpartijen in Eindhoven met Syrische jongeren, vaak eergerelateerd. Dit geweld is sluipend en intern, wat het moeilijk meetbaar maakt, maar politie registreert een stijging: van 500 gevallen landelijk in 2019 naar schattingen van 700+ in 2024, met AZC's als hotspot. Het beïnvloedt niet alleen slachtoffers, maar vergiftigt de hele opvangatmosfeer, met bendes die de 'orde' handhaven.
Wat te doen? Betere screening, gescheiden opvang voor kwetsbaren en snellere integratie kunnen helpen. Stigmatisering helpt niemand; het voedt juist extremisme. AZC's zijn vaak broeinesten van geweld, maar zijn ook het resultaat van een jarenlang falend asielbeleid. Laten we focussen op oorzaken, niet alleen op zondebokken.
