De wereld hield de adem in toen het bericht opgepikt werd: een jonge Iraniër, Erfan Soltani (26), zou binnen dagen geëxecuteerd worden door het regime in Teheran. Arrestatie op straat, een razendsnel proces zonder adequate verdediging, en een doodvonnis dat schreeuwt om internationale verontwaardiging — dit leek het moment waarop de vrije wereld zijn principes eens wérkelijk moest verdedigen.

Maar wat volgde was geen verpletterende internationale actie, geen massale mobilisatie tegen onmenselijke misstanden. Sterker nog: de reactie van de machtigste man op aarde, Donald Trump, is vooral… aarzelend. Een paar dreigende tweets, meer niet. Een vage waarschuwing dat de VS 'zeer sterke maatregelen' zou nemen als Iran demonstranten zou ophangen. En vervolgens de opmerkelijke claim dat Iran wél gezegd had dat het geen plan had om Soltani te executeren — zonder harde verificatie.

Het is verleidelijk – en begrijpelijk – om in Trump een held te zoeken, iemand die met één telefoontje een tiran kan doen terugdeinzen. Zijn haast theatrale retoriek over 'sterke actie' klinkt indrukwekkend, maar analyseert men deze beleidsreacties op inhoud, dan blijft het bij veel bombarie en weinig concrete daadkracht. Want wat betekent het precies dat Iran zegt dat een executie uitgesteld of zelfs niet gepland is? Deze signalen zijn we al vaker tegengekomen: Iran ontkende aanvankelijk de doodstraf tegen Soltani toen internationale media erover berichtten.

Dat brengt ons bij de kern van het probleem: geloof je een autoritaire staat die mondjesmaat informatie vrijgeeft — in het midden van een landelijk internet- en communicatiemonster — wél of níet? Iran is berucht om zijn schijnprocessen, snelle veroordelingen en gebrek aan eerlijke rechtsgang, evenals om de routine-executies van politiek ongewensten. Soltani is niet de eerste Iraniër die in zulke omstandigheden terechtkomt; decennia van repressie tonen een patroon van willekeurige toepassing van de doodstraf.

En wat als Trump gelijk heeft? Dan blijft de vraag of een paar woorden van een Amerikaanse president de levens van duizenden Iraniërs echt hebben kunnen redden, of dat zíjn rechtsstaat-logica te simplistisch is voor een regime dat al lang onder internationale druk opereert en alleen dát teruggeeft wat hem uitkomt. Iran gebruikte een nationaal communicatiemonster — een volledige internet- en telefoonblackout — om nieuws over protesten en repressie te verbergen. Hoeveel van wat Trump 'heeft gehoord' komt voort uit diplomatieke kanalen waar wantrouwen onderdeel van is?

Tegelijkertijd is het naïef om het effect van internationale publieke opinie compleet uit te sluiten. Historische precedenten tonen dat openlijke wereldwijde verontwaardiging, economische sancties en multilaterale druk wél het gedrag van autoritaire regimes kunnen beïnvloeden — maar alleen als ze consistent, georganiseerd en geloofwaardig zijn. Trump's stoere uitspraken zijn geen systematische campagne van mensenrechtenbescherming; ze zijn losse uitingen in een breder geopolitiek schaakspel waarin Iran en de VS elkaars zwakheden proberen te exploiteren.

De ironie is bitter: terwijl leiders schreeuwen over vrijheid en rechtvaardigheid, blijven de Iraniërs het allermeest lijden onder de repressie van de mullahs. De protesten die begonnen als een uiting van economische frustratie — hoge inflatie, werkeloosheid, schaarste — zijn uitgegroeid tot een brede beweging tegen een wankelend regime dat dapperheid eist van zijn burgers, maar alleen brutaliteit schenkt.

Trump's boodschap lijkt te zijn: "Ik ben bereid om te dreigen als het nodig is, maar we moeten eerst afwachten." Maar afwachten is precies wat deze week bijna Soltani het leven kostte. Wat betekent het voor de duizenden andere gearresteerden die momenteel in regimegevangenissen zitten, onzeker over hun lot? Het regime heeft al duizenden betogers gedood en tienduizenden gearresteerd. Eén zwevende belofte van 'sterke maatregelen' kan daar nauwelijks op tegenwicht bieden.

Het risico is dat deze episode de verkeerde boodschap uitzendt: dat westerse bescherming aan voorwaarden hangt; dat bezorgdheid over mensenlevens een ruilmiddel is in internationale betrekkingen; dat wanneer het echt moet, er toch binnenskamers wordt geanalyseerd en gewikt, in plaats van dat er met respect voor mensenrechten wordt opgetreden.

Hoe tragisch het ook klinkt, de tragiek van Soltani's geval is niet alleen dat zijn dood bijna een feit was, maar dat zijn leven — en dat van duizenden anderen — afhankelijk werd gemaakt van het politieke opportunisme van regeringsleiders ver buiten Iran. Als nationale soevereiniteit de grondslag is van repressie en willekeur, dan is internationale passiviteit het fundament waarop zulke systemen kunnen voortbestaan.

Dus ja, voorlopig heeft Trump Soltani's executie mogelijk helpen uitstellen — maar slechts doordat Iran uit eigen strategisch belang een stap terug lijkt te doen, niet omdat de VS krachtig en principieel heeft opgetreden. En zolang wereldleiders blijven kiezen voor vage dreigementen boven vaste, gecoördineerde actie, zal het lot van Soltani — en van de duizenden Iraniërs die vandaag vastzitten — blijven schommelen tussen wanhoop en absolute doodsangsten.